Question 1

Wat gebeurt er in juni en juli op de twee historische stortplaatsen S1 en D1 op de terreinen van Umicore in Olen?

Accepted Answer

Van 15 tot en met 26 juni en van 6 tot en met 9 juli vinden opnieuw metingen plaats op twee historische stortplaatsen S1 (Bruine Berg) en D1 die onder andere radioactieve materialen bevatten uit historische productie.
Deze metingen volgen op een eerste reeks van staalnames in april en ook hier gaat het om plaatselijke staalnames. Deze metingen dienen de gegevens van april aan te vullen en te verfijnen.
Arcadis en SCK CEN, erkende en onafhankelijke experten, voeren de metingen uit in opdracht van Umicore.
De metingen passen in een breder onderzoek binnen het wettelijk kader en afgesproken stappenplan rond de toekomstige classificatie van het historisch radioactief radiumhoudend materiaal.
Dit materiaal ligt sinds de jaren 1970 veilig en onder toezicht van de bevoegde overheidsinstanties en Umicore opgeslagen op vijf verschillende plaatsen op terreinen van Umicore in Olen. D1 en S1 maken daar deel van uit, waarvan D1 nabij de site ligt.

Question 2

Wat wordt er in juni en juli gemeten en hoe?

Accepted Answer

In juni worden, net als in april, bodemstalen genomen. Hiervoor worden boringen gedaan en peilbuizen geplaatst.
In juli worden grondwaterstalen genomen via bestaande peilbuizen.
De metingen brengen onder meer het volgende in kaart:

de radiologische of stralingseigenschappen van het historisch radioactief radiumhoudend materiaal
de chemische samenstelling van het materiaal
de hoeveelheid materiaal
hoe het materiaal is verspreid over S1 en D1

De bodem- en grondwaterstalen worden geanalyseerd door een onafhankelijk erkend laboratorium van het SCK CEN.

Question 3

Wat is het doel van deze metingen op de twee historische stortplaatsen?

Accepted Answer

De metingen dienen om een totaalzicht te krijgen op de historische verontreiniging van zowel het radioactief radiumhoudend materiaal, als van het chemisch verontreinigd materiaal op de twee historische stortplaatsen.
Op basis daarvan kan men

uitspraak doen over de omvang van de historische verontreiniging.
bepalen welk deel van het historisch verontreinigd materiaal uiteindelijk als radioactief radiumhoudend afval kan worden geclassificeerd .

Met de extra kennis van de metingen wordt het mogelijk om verantwoord en zorgvuldig te handelen binnen een stapsgewijs en langdurig saneringstraject.

Question 4

Welke andere metingen zijn er nog gepland op de twee historische stortplaatsen?

Accepted Answer

Dit jaar volgen nog meetcampagnes op de twee historische stortplaatsen.
Voorlopig staan de volgende metingen gepland:

van 31 augustus tot en met 11 september voor het nemen van bodemstalen
in september voor het nemen van grondwaterstalen
in november voor het nemen van bodemstalen

De metingen hebben als doel een totaalzicht te krijgen op de historische verontreiniging van zowel het radioactief radiumhoudend materiaal, als van het chemisch verontreinigd materiaal op de twee historische stortplaatsen S1 en D1.
Als de aard, locatie en omvang van de historische verontreiniging duidelijk is, kan de federale overheid vastleggen hoe beide historische stortplaatsen veilig gesaneerd mogen worden.

Question 5

Wat zullen buurtbewoners merken van deze metingen en wat betekenen ze voor de veiligheid van mens en milieu?

Accepted Answer

De metingen vormen geen risico voor mens en milieu en buurtbewoners zullen niets of nauwelijks iets van deze metingen merken.
De metingen gebeuren plaatselijk en gecontroleerd via boringen en staalnames. Er zijn geen afgravingen en verplaatsingen van materiaal.
Ze worden uitgevoerd door specialisten in beschermende witte kledij. Deze kledij is een standaard veiligheidsmaatregel.
De metingen veranderen niets aan de huidige veiligheidssituatie van de twee historische stortplaatsen. Deze zijn veilig en stabiel en staan al jarenlang onder toezicht en monitoring.
Ze gebeuren binnen het wettelijk kader en onder toezicht van de bevoegde overheidsagentschappen het FANC en OVAM.

Question 6

Welke veiligheidsmaatregelen worden genomen tijdens de metingen?

Accepted Answer

Veiligheid staat centraal, ook tijdens de metingen.
De veiligheid wordt op verschillende manieren verzekerd:

De werken verlopen volgens strikte veiligheidsprocedures.
Systematische monitoring zorgt ervoor dat eventuele afwijkingen meteen worden opgemerkt.
Daarnaast is er onafhankelijk toezicht door de bevoegde overheden het FANC en OVAM.

Al deze maatregelen samen zorgen voor een veilig voorloop voor medewerkers, omwonenden en het milieu.

Question 7

Wat ligt er op de twee historische stortplaatsen?

Accepted Answer

S1 (‘Bruine Berg’), gelegen op de Umicore-site in Olen, dateert van 1925–1955. D1 dateert van 1955–1965 en ligt buiten het actieve Umicore fabrieksterrein, afgesloten voor het publiek.
Beide stortplaatsen bevatten historische materialen uit vroegere industriële activiteiten en uit saneringen. Een deel bevat historisch radioactief radiumhoudend materiaal. D1 bevat ook bouwpuin en saneringsmaterialen uit Geel en Olen.
Ze staan onder toezicht van de bevoegde overheden en worden opgevolgd binnen officiële monitoringsprogramma’s.
De saneringsaanpak van deze historisch stortplaatsen maakt deel uit van het bredere, langdurige traject richting een definitieve oplossing. Het gaat hierbij specifiek over het historisch radioactief radiumhoudend materiaal met blijvende aandacht voor de veiligheid van bewoners en de omgeving.

Question 8

Waarom gebeuren deze metingen nu en niet eerder?

Accepted Answer

Deze metingen bouwen voort op wat in de voorbije jaren is onderzocht en maken deel uit van de start van de formele saneringsprocedure.
Tot 2022 was er in België geen specifiek federaal wettelijk kader om radioactief verontreinigde bodems juridisch te onderzoeken en te saneren. Zonder zo’n wet konden overheidsdiensten geen formele saneringsprocedure opstarten.
Na de invoering van de federale saneringswet heeft het FANC in 2025 Umicore officieel aangeduid als saneringsplichtige voor de historische stortplaatsen S1 en D1.
Dat was het officiële startpunt van een formeel vastgelegd saneringstraject. De metingen die in april plaatsvinden maken hiervan deel uit.
Ze volgen op jarenlange samenwerking tussen Umicore en de overheidsinstanties en op de kennis die stap voor stap is opgebouwd.

Question 9

Welke partijen zijn betrokken bij de metingen en het toezicht?

Accepted Answer

ARCADIS heeft als onafhankelijke, door het FANC erkende deskundige in de bodemverontreiniging de leiding over de uitvoering van het bodemonderzoek. Nucleair onderzoekscentrum SCK CEN voert als onafhankelijk, erkend laboratorium de analyses uit.
Zij doen dit in opdracht van Umicore als saneringsplichtige partij. Dat houdt in dat Umicore verantwoordelijk is voor het laten uitvoeren van deze onderzoeken als deel van de saneringsprocedure.
De werkzaamheden staan onder toezicht van de bevoegde overheden:

het FANC voor het radiologische aspect van de verontreiniging
OVAM voor het chemische aspect van de verontreiniging

De metingen verlopen zorgvuldig, transparant en volgens de geldende regels en procedures.

Question 10

Waarom zijn deze metingen van belang voor de classificatie van het radioactieve materiaal?

Accepted Answer

Deze metingen zijn nodig om zo nauwkeurig mogelijk te bepalen welke materialen er op de twee historische stortplaatsen liggen.
Het gaat hier over zowel de radiologische als de chemische eigenschappen van het materiaal, over de volumes en de verspreiding. 
Die informatie is essentieel om:

de juiste classificatie van het materiaal te kunnen onderbouwen.
in een latere fase te bepalen welke saneringsstappen wettelijk nodig zijn.
om het deel van het materiaal correct te koppelen aan de juiste berging:

De saneringsberging is bedoeld voor het niet of licht radioactieve materiaal dat chemische verontreinigd is.
De eindberging is bedoeld voor het radioactieve radiumhoudende afval.

Question 11

Leiden deze metingen tot snelle beslissingen over afgravingen of sanering?

Accepted Answer

Nee. De metingen zijn deel van een voorbereidende onderzoeksfase binnen een langdurig en gefaseerd wettelijk traject.
Het doel is om het historische materiaal beter te begrijpen en zorgvuldig in kaart te brengen. Toekomstige stappen kunnen dan juridisch correct en goed onderbouwd worden genomen.
Dat traject verloopt stap voor stap:

metingen en studies
bepalen welke delen eventueel als laagradioactief langlevend afval worden beschouwd
een beleidskeuze over een definitieve oplossing voor dat type radioactief afval
vergunningen, inspraak en technische voorbereidingen die daarbij horen

In afwachting van een eindberging, kan een sanering of verplaatsing van het materiaal naar een saneringsberging wettelijk en veilig gebeuren.
Tot die tijd blijven de historische stortplaatsen zoals vandaag: veilig, stabiel en onder permanent toezicht van de bevoegde overheden.

Question 12

Worden de meetresultaten openbaar gemaakt?

Accepted Answer

Umicore en de betrokken overheidsinstanties houden de bewoners op de hoogte over wat de metingen inhouden en wat ze ervan kunnen merken.
De resultaten worden niet bekendgemaakt omdat het telkens gaat om tussentijdse resultaten die op termijn zullen leiden tot een allesomvattende analyse.

Question 13

Waarover gaat het historisch radiumhoudend materiaal in Olen?

Accepted Answer

Het historisch radioactief radiumhoudend materiaal in Olen is afkomstig van industriële activiteiten tussen 1922 en 1970.
Société Générale Métallurgique de Hoboken en Union Minière du Haut Katanga – beide voorgangers van Umicore – verwerkten radium. Dit werd gewonnen uit uranium houdende ertsen uit Congo, met een veel hogere radiumconcentratie in vergelijking met andere uraniumertsen.
Radium werd toen wereldwijd beschouwd als een waardevol en nuttig materiaal, vooral voor medische toepassingen. Overheid, wetenschap en industrie waren nauw verweven en de staat creëerde het beleidskader waarbinnen deze activiteiten konden plaatsvinden.
De historische productie heeft geleid tot radiumverontreiniging op en rond de Umicore site, en op enkele locaties daarbuiten.
Umicore en de bevoegde overheden werken daarom al decennialang samen aan een duurzame en definitieve oplossing voor het beheer van dit historisch materiaal.

Question 14

Waarom werd radium in de vorige eeuw in Olen verwerkt en waarvoor werd het gebruikt?

Accepted Answer

Begin jaren 1920 werden in het toenmalige Belgisch Congo ertsen ontdekt die radium bevatten. Met ondersteuning van de Belgische overheid ontstonden initiatieven om dit radium te ontginnen en te verwerken. De verwerking en productie vonden plaats in Olen.
Radium werd vooral gebruikt in de geneeskunde: tot in de jaren 1960 was het de enige beschikbare behandeling tegen bepaalde vormen van kanker.
In het begin van de twintigste eeuw waren radioactieve stoffen nieuw en veelbelovend. De kennis over de risico’s van langdurige blootstelling en over het langlevende karakter van sommige radiumhoudende materialen was toen nog beperkt.
Deze activiteiten gebeurden binnen de toen geldende inzichten en regelgeving, die sterk verschillen van de normen en verwachtingen van vandaag.

Question 15

Waarom wordt dit materiaal laagradioactief en langlevend genoemd?

Accepted Answer

Het historisch radioactieve radiumhoudende materiaal bij Umicore in Olen is uniek.
Het materiaal bevat radium. Laagradioactief betekent dat het vandaag zeer weinig straling afgeeft. Langlevend betekent dat het radium zeer traag uitdooft.
Vandaag vormt dit materiaal geen risico voor mens en milieu: het is goed afgeschermd, is beheerd volgens vergunningen en het staat onder strikt toezicht van de bevoegde overheidsinstanties en Umicore.
Omdat het materiaal zo traag uitdooft, is het wel belangrijk dat het ook op zeer lange termijn veilig en zorgvuldig wordt afgeschermd voor mens en milieu.

Question 16

Wat wordt hier bedoeld met “radiumhoudend radioactief materiaal” en “afval”?

Accepted Answer

De begrippen materiaal en afval zijn niet hetzelfde. Het historische radioactieve radiumhoudende materiaal is niet automatisch afval.
Radiumhoudend materiaal is hier het opgeslagen materiaal dat radium bevat en afkomstig is van historische industriële activiteiten.
Dit materiaal wordt eerst onderzocht en beoordeeld op basis van metingen, analyses en vastgelegde criteria.
Op basis daarvan wordt beslist wat de beste aanpak is. Zo kan worden nagegaan of het radiumhoudend materiaal:

mogelijk gerecycleerd kan worden met als doel afval te beperken.
veilig kan worden beheerd binnen bestaande opslag  en opvolgingsprogramma’s.
verwerkt kan worden als chemisch, niet radioactief afval.
in de toekomst officieel kan worden geclassificeerd als radioactief afval.

Radioactief radiumhoudend afval is het deel van het materiaal dat na grondig onderzoek en een formele verklaring van Umicore als laagradioactief langlevend afval wordt erkend.
Voor dit afval wordt een specifieke afvalcategorie voorzien, met een aparte bergingsoplossing voor de lange termijn.

Question 17

Waar en op welke manier zijn de historische radioactieve materialen vandaag opgeslagen in Olen?

Accepted Answer

De historische radioactieve radiumhoudende materialen in Olen zijn vandaag tijdelijk en veilig opgeslagen op vijf locaties.
Het gaat om drie vergunde opslaginstallaties (UMTRAP, Bankloop, LRA) en twee historische stortplaatsen (S1 en D1), waarvan D1 buiten het actieve fabrieksterrein ligt en niet toegankelijk is voor het publiek.
De opslaginstallaties zijn speciaal ontworpen met technische beschermlagen om te voorkomen dat radioactieve stoffen zich kunnen verspreiden.
De historische stortplaatsen maken deel uit van officiële saneringsprogramma’s en worden opgevolgd binnen een strikt wettelijk kader.
De vijf locaties staan onder permanent toezicht van de bevoegde overheden en worden actief gemonitord, zodat de veiligheid van mens en milieu wordt gewaarborgd.

Question 18

Wat ligt er op de vijf locaties op de Umicore-terreinen aan materiaal opgeslagen?

Accepted Answer

In de tijdelijke opslaginstallaties en historische stortplaatsen van Umicore in Olen ligt een mix aan historische materialen uit het verleden.
Het gaat onder meer om radiumhoudende restmaterialen uit vroegere productieactiviteiten, (chemisch) verontreinigde gronden uit saneringen, sedimenten en gronden uit waterlopen (zoals bij de sanering van de Bankloop) en niet radioactieve industriële restmaterialen, zoals slakken, productieresten en bouwpuin uit historische activiteiten.
De locaties worden veilig beheerd binnen het bestaande wettelijke en toezichtskader, met blijvende aandacht voor de veiligheid van bewoners en de omgeving.

Question 19

Hoe wordt de veiligheid voor mens en milieu concreet opgevolgd?

Accepted Answer

De veiligheid op en rond de site van Umicore in Olen wordt systematisch opgevolgd via een monitoringsprogramma.
Dit omvat regelmatige metingen van straling en radon, controles van bodem en grondwater, en technische inspecties van de tijdelijke opslaginstallaties en historische stortplaatsen.
Deze metingen en controles worden uitgevoerd door Umicore en de bevoegde overheidsinstanties, zodat eventuele veranderingen tijdig worden opgemerkt en opgevolgd, en de veiligheid van mens en milieu wordt verzekerd.

Question 20

Waarom is het historisch radioactief materiaal in Olen zo complex om aan te pakken?

Accepted Answer

In Olen gaat het om historisch radioactief materiaal dat is ontstaan door industriële activiteiten tussen 1922 en 1970.
Een beperkt deel daarvan is laagradioactief langlevend radiumhoudend materiaal. De kennis over radioactiviteit en de regelgeving toen, verschilden sterk met vandaag en er bestond voor dit type materiaal geen duidelijk wettelijk kader.
De aanpak moest geleidelijk worden opgebouwd, in lijn met nieuwe wetenschappelijke inzichten en evoluerende wetgeving, en moet juridisch en technisch zorgvuldig worden voorbereid.

Veelgestelde vragen